ARTIKELEN

Heb ik invloed op mijn Dharma? - Dharma (3/4)

Eerder hebben we het over de betekenis van Dharma gehad en de tien beginselen (dharmakelakshan) gehad. Dharma is zo veelomvattend en uitgebreid dat er in vele geschriften over geschreven is. Hier zullen we verder in gaan op Dharma vanuit de Bhagavad Gita en de Manusmriti, die meer strikte handvaten aanreikt met betrekking tot de praktische kant van Dharma.


चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागश: | तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ||  catur-varnyam maya srstam guna-karma-vibhagasah tasya kartaram api mam viddhy akartaram avyayam "Volgens de drie hoedanigheden (gunas) van de materiële natuur en het werk dat eraan wordt toegeschreven, zijn de vier afdelingen (varnas) van de menselijke samenleving door mij gecreëerd. En hoewel ik de maker van dit systeem ben, zou je moeten weten dat ik nog steeds de niet-doener ben, onveranderlijk.” - Shri Krishna Bhagavad Gita 4.13

Gunas

De gunas zijn de drie hoedanigheden die zowel in de natuur als in de mens terugkomen: Sattva, Rajas, Tamas. 

  • Sattva: de universele hoedanigheid van harmonie, orde en structuur Bijbehorende toestanden zijn: vredig, empathie, kalmte, onbaatzuchtigheid, liefde, vrijheid, zelfbeheersing. 

  • Rajas: de universele hoedanigheid van actie, beweging en transformatie Bijbehorende toestanden zijn: boosheid, ongerustheid, egoïsme, stress, chaos, angst

  • Tamas: de universele hoedanigheid van geen actie, handhaving, status quo Bijbehorende toestanden zijn: luiheid, depressie, schaamte, schuld, verslaving, onwetendheid.

In het bewustzijn van de mens hebbende drie gunas hun rolen bepalen zij de aard er van. Wanneer sattva overheerst, dan is er welvarendheid en welbevinden, opbouw en zuiverheid van intentie. Als rajas overheerst, dan is er veel energie, vurigheid en transformatie. Indien tamas overheerst, is er status quo, stagnatie, en uiteindelijk intern verval, verrotting, corruptie, en lethargie. Ook het voedsel dat men eet, heeft invloed op de hoedanigheid (Bhagvad Gita hoofdstuk 17). Om gelukkig en gezond te zijn, is het belangrijk de hoedanigheid Sattva na te streven.

Hierbij hoort een bepaalde manier van leven die vanuit diverse geschriften in het hindoeïsme beschreven worden, zoals de Ayurveda en de Bhagavad Gita. Deze drie hoedanigheden bepalen in de mens het denken, het gedrag en de persoonlijkheid.


Varna

De drie hoedanigheden spelen een belangrijke rol bij de Varna. De Varna is een simpele sociale structuur gebaseerd op individuele acties en functies. Elke varna heeft een eigen levensweg en bijbehorende plichten en taken.