Karma: Betekenis van Karma (1/3)

“What goes around comes around”, “Wie goed doet, goed ontmoet”, “Karma will get you”. Het zijn uitspraken die veel mensen wel eens hebben gehoord. Vaak bedoelen we daarmee dat iemand uiteindelijk de gevolgen ervaart van zijn of haar eigen handelingen. Als je iets goeds doet, kun je ook iets goeds terugkrijgen. Doe je iets slechts, dan kan dat ook negatieve gevolgen hebben.

In het hindoeïsme noemen we dit Karma (कर्म, je spreekt de laatste a niet uit). Het begrip wordt tegenwoordig ook in de westerse wereld veel gebruikt, maar binnen het hindoeïsme heeft Karma een diepere betekenis. Het gaat niet alleen over de gevolgen van handelingen, maar ook over de intentie erachter en het proces dat voorafgaat aan elke actie.

Hoe werkt Karma precies? Welke verschillende soorten Karma bestaan er? En wat betekent dit in het dagelijks leven? In deze reeks artikelen gaan we onder andere op deze vragen in.

Betekenis en achtergrond van Karma

Het woord Karma betekent letterlijk actie of handeling. Karma heeft echter niet alleen betrekking op wat je doet, maar ook op de intentie waarmee je handelt.

Voordat een handeling plaatsvindt, gaat er een heel proces aan vooraf. Via onze zintuigen nemen we de wereld om ons heen waar. Vervolgens verwerken we deze waarneming en beoordeelt ons intellect (buddhi) de situatie. Daarna nemen we een besluit. In dat besluit spelen ook karaktereigenschappen een rol, zoals eerlijkheid, beschermingsdrang, ego of jaloezie.

Op basis van dit hele proces maken we voortdurend keuzes over hoe we handelen. Zelfs onze gedachten maken daarom al deel uit van Karma. Ook wanneer we ervoor kiezen om niets te doen, is dat een vorm van handelen. Niet-handelen kan immers ook gevolgen hebben voor situaties waarin we direct of indirect betrokken zijn.

Karma vindt plaats op drie niveaus:

• lichamelijk (handelingen)

• mentaal (gedachten)

• vocaal (woorden)

De wet van actie en reactie

Iedere actie leidt tot een reactie. Soms gebeurt dat in onze directe omgeving, bijvoorbeeld in de relatie met vrienden of familie. Maar handelingen kunnen ook bredere gevolgen hebben binnen de samenleving.

Dit laat zien dat alles met elkaar verbonden is. Wanneer we dat beseffen, wordt duidelijk dat onze keuzes invloed hebben op de wereld om ons heen. Wat soms als toeval lijkt, kan ook het resultaat zijn van eerdere handelingen.

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् |  कार्यते ह्यवश: कर्म सर्व: प्रकृतिजैर्गुणै: || Na Hi Kashchit Kshanam Api Jatu Tishthatyakarma-krit Karyate Hyavashah Karma Sarvah Prakriti-jair Gunaih  Er is niemand die ook maar een moment zonder actie kan blijven. Inderdaad, alle wezens worden gedwongen om te handelen door hun kwaliteiten die voortkomen uit de materiële natuur (de drie guna's). Bhagavad Gita Hoofdstuk 3 vers 5

De karmische rekening

Continu creëren we, bewust of onbewust, nieuw Karma. Elke handeling heeft gevolgen. Onzuivere handelingen, zowel tegenover anderen als tegenover onszelf, kunnen negatieve gevolgen met zich meebrengen. Goede handelingen kunnen juist positieve resultaten voortbrengen.

Soms wordt dit uitgelegd met het beeld van een karmische rekening. De stand van deze rekening is als het ware de optelsom van alle handelingen die we hebben verricht, zowel in dit leven als in eerdere levens, waarvan de gevolgen nog niet volledig zijn uitgewerkt.

Deze indrukken kunnen invloed hebben op onze huidige en toekomstige omstandigheden. Denk bijvoorbeeld aan situaties zoals: waar je geboren wordt, welke ouders je hebt, welke relaties je opbouwt, welk karakter je ontwikkelt, welk werk je doet, etc. Ook dagelijkse gebeurtenissen kunnen met Karma te maken hebben. Een boete wanneer je je niet aan regels houdt, een ruzie wanneer je iemand onvriendelijk behandelt, of juist een bedankje wanneer je iemand helpt.

Daarom is het belangrijk om bewust te zijn van onze handelingen. Wanneer we meer bewustzijn ontwikkelen, kunnen we beter reflecteren op ons gedrag en de mogelijke gevolgen daarvan. Door hier aandacht aan te geven, kunnen we ook bewuster kiezen hoe we in de toekomst handelen.

Karma Yoga

Veel mensen kennen yoga vooral als lichamelijke oefeningen voor een gezond lichaam en een rustige geest. Binnen het hindoeïsme heeft yoga echter een bredere betekenis. Het is ook een pad dat kan leiden tot spirituele bevrijding (moksha).

De Bhagavad Gita beschrijft verschillende vormen van yoga, zoals:

• Bhakti Yoga (het pad van toewijding)

• Gyan Yoga (het pad van kennis)

• Karma Yoga (het pad van handelen)

Karma Yoga gaat over het uitvoeren van de juiste handelingen.

Elke handeling kan namelijk twee richtingen opgaan. Ze kan ons verder verstrikken in de gevolgen van Karma, maar ze kan ook bijdragen aan innerlijke groei en uiteindelijk bevrijding. Om Karma Yoga te volgen, is het belangrijk om eerst bewust te worden van onze handelingen. Veel dingen doen we automatisch, zonder erbij stil te staan. Toch kunnen ook die handelingen gevolgen hebben.

Daarom is het waardevol om jezelf vragen te stellen, zoals:

• Welke handelingen verricht ik dagelijks?

• Waarom doe ik deze handelingen?

• Hoe kan ik mijn handelingen verbinden met het goddelijke?

Karma Yoga is een pad dat gericht is op het bereiken van verlichting door middel van onbaatzuchtig handelen. Je voert je plichten (dharma) uit met aandacht, integriteit en dienstbaarheid, zonder gehechtheid aan het resultaat. Door zo te handelen leer je het ego los te laten, ontwikkel je compassie en vrijgevigheid, en werk je aan het welzijn van anderen en de samenleving. Dit maakt het dagelijks handelen tot een vorm van ‘meditatie in actie’, wat leidt tot innerlijke rust, verbondenheid en een stabiele geest.

Handelen zonder gehechtheid

Een belangrijk principe van Karma Yoga wordt uitgelegd in de Bhagavad Gita.

कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन |  मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि || Karmany-evadhikaras Te Ma Phaleshu Kadachana Ma Karma-phala-hetur Bhur Ma Te Sango ’Stvakarmani  Je hebt het recht om je voorgeschreven taken uit te voeren, maar je hebt geen recht op de vruchten van je daden. Beschouw jezelf nooit als de oorzaak van de resultaten van je activiteiten, noch wees je gehecht aan nietsdoen. Bhagavad Gita Hoofdstuk 2 vers 47

Je hebt het recht om je handelingen uit te voeren, maar niet op de vruchten van die handelingen. Beschouw jezelf niet als de oorzaak van de resultaten en wees ook niet gehecht aan nietsdoen. Dit betekent dat we ons moeten richten op het juist handelen, niet op het resultaat ervan. Mensen handelen vaak vanuit eigen belang, uit verlangen naar beloning of uit angst voor negatieve gevolgen. In de Bhagavad Gita wordt echter uitgelegd dat we moeten handelen vanuit onze dharma, onze plichten en morele verantwoordelijkheden. Wanneer we ons minder richten op het resultaat en meer op de juiste inspanning, kunnen we onze handelingen met meer aandacht en zuiverheid uitvoeren.

Het maken van de juiste keuze kan soms moeilijk zijn. Dat ervaart ook Arjun wanneer hij moet vechten tegen zijn eigen familie in de oorlog uit de Mahabharat.

Krishna legt hem uit dat hij moet handelen volgens zijn dharma. De mogelijke gevolgen mogen geen reden zijn om zijn plicht niet te vervullen.

Een vergelijkbaar voorbeeld vinden we in de Ramayan. Daar laat Raam zien dat hij zijn plicht blijft volgen, zelfs wanneer dit persoonlijk moeilijke gevolgen heeft.

Wanneer we onze handelingen verbinden met het goddelijke en handelen vanuit dharma, kunnen we leren de resultaten van onze daden los te laten.

Dit eerste artikel vormt een introductie op het onderwerp Karma. In het volgende artikel gaan we dieper in op de verschillende soorten Karma die binnen het hindoeïsme worden beschreven. In een derde artikel zullen we bespreken hoe deze inzichten in de praktijk kunnen worden toegepast in het dagelijks leven.